Asbest: hoe gezondheidsrisico's vermijden?

Vanwege hun resistentie en lage kostprijs werden asbestmaterialen lang op grote schaal gebruikt in leien, golfplaten, schoorsteenkanalen, isolatiegips, raamdorpels, tegels, bloembakken, leidingisolatie, dichtingen in verwarmingsketels …

Als uw gebouw niet recent gebouwd is, bevat het misschien nog asbest. Maar geen paniek: als het materiaal in goede staat is, kunt u het laten zitten. Het verwijderen zonder voorzorgen te nemen, is gevaarlijker dan het te behouden. Als het materiaal in slechte staat is, dan is het verstandiger om het te laten verwijderen. Dat is echter niet verplicht. Het is wel belangrijk dat u strikt de wetgeving volgt als u renovatie- of afbraakwerkzaamheden aanvat.

Het volgende filmpje toont u de juiste reflexen en geeft u meer informatie over de wettelijke verplichtingen betreffende asbest:

Zich beschermen tegen asbest

De risico’s op blootstelling aan deze gevaarlijke vezel zijn vaak gebonden aan activiteiten zoals de schoonmaak, herstelling, renovatie of afbraak van gebouwen of asbesthoudende inrichtingen, de verwijdering van asbesthoudende materialen zonder voorzorgsmaatregelen te nemen en het storten van asbest. Het risico dat verbonden is aan de aanwezigheid van asbesthoudend materiaal moet geval per geval worden beoordeeld, maar het is steeds belangrijk er rekening mee te houden en zich er tegen te beschermen.

De onderstaande informatie is een algemeen overzicht van de gezondheidsproblemen die asbest kan veroorzaken. Deze informatie kan in geen geval de informatie van een medisch specialist vervangen.

Wat zijn de risicosituaties?

Asbesthoudend materiaal op zich, als het in goede staat is, houdt slecht  weinig  geen gevaar in. In het algemeen, aAsbest vormt  immers pas een risico voor de gezondheid wanneer de vezels vrijkomen in de lucht. Dit is mogelijk indien het zich in een slechte staat bevindt of indien het verwijderd wordt zonder voorzorgsmaatregelen te nemen.
Werknemers uit de bouwsector (slopers, verwarmingstechnici, dakwerkers, lifttechnici …) worden beschouwd als de groep die het meest wordt blootgesteld aan asbest. Sinds het verdwijnen van de asbestfabrieken zijn de frequentie, de duur en de niveaus van blootstelling van werknemers aan asbest wel sterk verminderd. Voor sommige beroepen of tijdens bepaalde activiteiten blijft er echter nog een risico bestaan.

Wat zijn de risico’s en ziekten als gevolg van blootstelling aan asbestvezels?

Asbest herkennen

Zit er asbest in uw gebouw?

Als een gebouw vóór 1998 werd gebouwd, is dat mogelijk. Is het recenter gebouwd, dan bevat het waarschijnlijk geen asbest aangezien de productie van asbesthoudende materialen sinds dat jaar verboden is.

Waar kan zich asbest bevinden?

Asbesthoudende materialen kunnen zowat overal verborgen zitten, vermengd met andere materialen (zoals cement). Er kan asbest zitten in: 

• structurele elementen: daken, plafonds, muren, muurbekledingen …
• functionele elementen: raamdorpels, schoorstenen …
• technische installaties: warmte-isolerend materiaal, dichtingen in verwarmingsketels, liftremmen … 

Asbesthoudende materialen herkennen

Het is niet altijd gemakkelijk om te bepalen of een materiaal al dan niet asbest bevat tenzij het materiaal voorzien is van de vermelding NT (New Technology), die de afwezigheid van asbest waarborgt. Neem in geval van twijfel een staal en laat het staal analyseren door een erkend laboratorium.

Tijdens de staalname (zeker bij broos asbest), moet u een beschermingsmasker dragen, het materiaal zo min mogelijk beschadigen en het genomen staal dubbel verpakken. Verder moet u een vochtige doek gebruiken om eventuele resten op te kuisen, de plaats van staalname herstellen (met tape of lijm) en de plaats van staalname aanduiden. Gelet op het risico op het vrijkomen van vezels tijdens deze staalname, is het ook aangeraden dit toe te vertrouwen aan een een erkend laboratorium of aan een andere geschikte onderneming in dit domein (studiebureau …).

Een asbestinventaris opmaken

Als u werkzaamheden plant waarbij asbesthoudende materialen kunnen worden beschadigd en deeltjes in de lucht kunnen vrijkomen, moet u deze materialen inventariseren. In dat geval bent u verplicht het asbest volgens de regels van het vak te verwijderen, en dat vooraleer de werken aan te vatten. 

Het opstellen van een nauwkeurige asbestinventaris is verplicht voor alle renovatie- of afbraakwerven. Bovendien moet u gebruik maken van het typeformulier voor de asbestinventaris dat is opgelegd door de Brusselse wetgeving (hieronder te donwloaden) in de volgende gevallen: 

• bij de sloop van een gebouw of kunstwerk met een oppervlakte van meer dan 500 m² 
• bij de verbouwing van een oppervlakte van meer dan 500 m² 
• bij de asbestverwijdering of -inkapselingInkapseling bestaat erin de materialen op basis van asbest te bestrijken met een stof die de verspreiding van asbestvezels in de lucht verhindert. - waarvoor een voorafgaande milieuvergunningDe milieuvergunning, voorheen 'commodo-incommodo'- exploitatievergunning genoemd, is een document met de technische voorschriften die de exploitant van een installatie (bv. tankstation, drukkerij, stomerij, enz.) moet naleven. De door de administratie vastgelegde voorwaarden zijn bedoeld om de bescherming te waarborgen tegen de gevaren, hinder of ongemakken die een installatie of activiteit direct of indirect kan veroorzaken voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid van de bevolking, met inbegrip van personen die zich binnen de grenzen van een installatie bevinden zonder daar als werknemer te kunnen worden beschermd. Meer informatie over de milieuvergunning nodig is 

Als er een vergunning nodig is, moet u de inventaris bij uw aanvraag voegen.

Asbest verwijderen

Wanneer asbest verwijderen?

Als u asbesthoudende materialen in uw woning aangetroffen heeft, kunt u ze in bepaalde gevallen beter laten zitten en maatregelen nemen om te voorkomen dat vezelsdeeltjes  vrijkomen in de lucht door: 

• afscherming
• plaatselijk herstelling, bijvoorbeeld met gipsbanden
• inkapselingInkapseling bestaat erin de materialen op basis van asbest te bestrijken met een stof die de verspreiding van asbestvezels in de lucht verhindert., bijvoorbeeld door speciale verf aan te brengen

Geef de aanwezigheid van asbesthoudende materialen altijd duidelijk aan met hiertoe bestemde etiketten om de personen die ermee in contact komen (zoals technici) te waarschuwen.

De wetgeving schrijft voor dat asbest moet worden verwijderd bij werkzaamheden waarbij asbesthoudende producten beschadigd worden of kunnen worden: 

• bij totale of gedeeltelijke afbraak (ook in het geval van een woning ) 
• als tijdens de werkzaamheden een asbesthoudend materiaal niet intact kan worden gehouden  

Het asbesthoudend materiaal moet dan vóór aanvang van de werkzaamheden worden verwijderd en conform de voorschriften van de milieuwetgeving worden afgevoerd. 

De werkzone isoleren

Afhankelijk van het risico dat deeltjes in de lucht vrijkomen, moet u een bepaalde methode voor de verwijdering van asbesthoudende materialen toepassen en uw werkzone min of meer hermetisch afsluiten. 

U mag zelf de materialen verwijderen indien het gaat om kleine hoeveelheden niet-broze materialen in goede staat die gemakkelijk te demonteren zijn zonder beschadigd of gebroken te worden. Het kan bijvoorbeeld gaan om leien, golfplaten, afvoerleidingen of schoorsteenbuizen in asbestcement. 

U dient dan wel bepaalde voorzorgen te nemen: 

• beveilig de werkzone en draag beschermende kleding en een FFP3-masker 
• bevochtig het materiaal om te vermijden dat vezels in de lucht vrijkomen 
• gebruik handgereedschap en trek de stukken één na één met de hand los, zonder ze te breken 
• verpak het afval afzonderlijk en hermetisch en verwijder het als gevaarlijk afval

Toestemming verkrijgen

Wanneer de risico’s aanzienlijk zijn (in geval van broze asbesthoudende materialen of materialen in slechte staat, grote te behandelen oppervlaktes ...), dan is een aangifte (1C) of een milieuvergunningDe milieuvergunning, voorheen 'commodo-incommodo'- exploitatievergunning genoemd, is een document met de technische voorschriften die de exploitant van een installatie (bv. tankstation, drukkerij, stomerij, enz.) moet naleven. De door de administratie vastgelegde voorwaarden zijn bedoeld om de bescherming te waarborgen tegen de gevaren, hinder of ongemakken die een installatie of activiteit direct of indirect kan veroorzaken voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid van de bevolking, met inbegrip van personen die zich binnen de grenzen van een installatie bevinden zonder daar als werknemer te kunnen worden beschermd. Meer informatie over de milieuvergunning (1B) voor de verwijderings- of inkapselingswerken mogelijks verplicht. 

Elke aangifte en aanvraag tot milieuvergunning met betrekking tot een werf voor de verwijdering of inkapselingInkapseling bestaat erin de materialen op basis van asbest te bestrijken met een stof die de verspreiding van asbestvezels in de lucht verhindert. van asbest moet vergezeld zijn van een conforme asbestinventaris. 

Als u een aangifte of een vergunning nodig hebt, vindt u in onze Administratieve gids alle nuttige informatie over de aanvraagprocedure, de noodzakelijke documenten en de termijnen. 

Asbestafval

Asbestafval is gevaarlijk afval. Omdat deze afvalstoffen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, moeten ze verwijderd worden onder specifieke, bij wet bepaalde omstandigheden.  

U bent verplicht om het asbestafval van het andere bouwafval te scheiden om te vermijden dat het asbestafval in het recyclagecircuit terecht zou komen. Asbestafval moet altijd voorzichtig worden behandeld om te voorkomen dat er asbeststof in de lucht vrijkomt of dat er vloeistoffen ontsnappen die asbest bevatten. U mag het bijvoorbeeld niet rechtstreeks of via een stortkoker in een container gooien. 

We onderscheiden 2 categorieën van asbestafval:  

• Broos of niet-gebonden asbestafval: bijvoorbeeld spuitasbest, warmte-isolerende materialen, karton, touwen, materiaal- en uitrustingsafval (zeilen, doeken, veiligheidsmateriaal, wegwerpkledij ...), afval afkomstig van de reinigingswerken … 
• Niet-broos of gebonden asbestafval: dat is asbestafval waarvan de vezels sterk gebonden zijn door een bindmiddel, zoals cement: bijvoorbeeld bekledingsplaten uit asbestcement, tegels, buizen, leidingen ... 

Wees dubbel zo voorzichtig bij de omgang met broos asbest. Zijn volatiele aard maakt dit afval namelijk erg gevaarlijk voor de mens. Daarom is het sterk aangeraden om u tot een erkende onderneming voor asbestverwijdering  te wenden en een beroep te doen op een erkende ophalerinzamelaar, handelaar en makelaar van gevaarlijk afval. In de meeste gevallen is ook een voorafgaande toestemming van Leefmilieu Brussel nodig om dit soort asbest te verwijderen. 

Hoewel gebonden asbestafval minder risico’s met zich meebrengt, moet de hantering en het vervoer ervan gepaard gaan met het treffen van alle nodige voorzorgsmaatregelen om de integriteit van deze afvalstoffen te vrijwaren en te voorkomen dat er asbeststof in de lucht kan vrijkomen. 

1. Verpakking

Voor gebonden asbestafval informeert u zich best bij een centrum dat dit soort afval aanvaardt om hun voorwaarden voor de aanvaarding van dit afval te kennen (bv. in speciale zakken van het type ‘big-bag’ die dikwijls in verschillende formaten beschikbaar zijn).  

Leef ten minste de volgende richtlijnen na: 

• doe het afval in een waterdichte zak en sluit deze
• breek het afval niet in stukken
• als het om golfplaten, buizen enz. gaat, kunt u het best containers gebruiken voor de opslag ervan
• als het om platen, tegels enz. gaat, kunt u ze het best stapelen om ze intact te houden 

Asbestafval moet in specifieke zakken worden verpakt. Deze zakken worden o.a. verkocht door ondernemingen die dit soort van afval mogen verzamelen of ophalen. 

Ongeacht het type van verpakking waarvoor u kiest, op de buitenkant van de verpakking dient u het reglementaire logo aan te brengen dat op de aanwezigheid van asbest duidt.

2. Opslag

Sla de zakken met asbestafval (‘big-bag’, plastic zak …) op in een lokaal, in een specifieke afgebakende zone of in containers die op slot kunnen. Die opslagplaatsen moeten ontoegankelijk zijn gemaakt voor personen die niets met de asbestverwijderingswerf te maken hebben.De opslag van asbestafval aan de rand van de werkzone van een bouwterrein mag alleen tijdelijk zijn. 

Vergeet ook niet om op de deur van het lokaal, de specifieke zone of de container het reglementaire logo aan te brengen dat op de aanwezigheid van asbest duidt. 

Rond ‘gesloten’ containers (van het type scheepscontainer) die op de openbare weg worden geplaatst, moet altijd een omheinig worden geplaatst vervaardigd uit een massief materiaal om ervoor te zorgen dat de containers niet toegankelijk zijn. Er mogen geen open containers of ‘big-bags’ die asbesthoudende materialen bevatten op de openbare weg worden geplaatst. 

3. Transport en verwijdering

Asbesthoudende afvalstoffen of materialen zijn gevaarlijke afvalstoffenAfval dat gevaarlijke stoffen bevat: brandbaar (koolwaterstoffen), giftig (pesticiden), oxiderend (nitraten), bijtend (zuren), radioactief (isotopen).. 

Indien het om kleine hoeveelheden gebonden asbest gaat, kunt u de zakken zelf naar een inzamelcentrum brengen dat over de juiste containers beschikt om dergelijk afval te aanvaarden. Deze ondernemingen leggen echter bepaalde aanvaardingsvoorwaarden op (gepaste verpakking vóór transport, enz.). 

Indien u zelf asbestafval vervoert, bent u verantwoordelijk voor alle aspecten van het transport, met inbegrip van de bestemming. U moet dus controleren of het inzamelcentrum bevoegd is om dit soort afval te aanvaarden. De producent van asbestafval, maar ook de eigenaar ervan, moeten de correcte verwijdering van het asbest kunnen bewijzen met de juiste documenten (aanvaardingsformulieren, behandelingsattesten …).

Richt u tot een inzamelcentrum, binnen of buiten het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat vergund is om dit soort van afval te aanvaarden. De vergunde inzamelcentra in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn:

• DE MEUTER RECYCLINGElke nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel. Dit omvat het opnieuw bewerken van organisch afval, maar het omvat niet energieterugwinning, noch het opnieuw bewerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. (DMR) 
  Vilvoordsesteenweg 31 1120 Neder-over-Heembeek  
  Tel : +32 2 241 43 54 
  E-mail: info@demeuterrecycling.be 

• RENEWI BELGIUM: 
  Humaniteitslaan 124 1190 Vorst 
  Tel: 02/527 37 35 of 0800/ 11 114 
  E-mail: info.brussels@shanks.be 

Indien het om grote hoeveelheden asbest gaat en/of voor uw werf een vergunning nodig is, moet u een beroep doen op een in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest erkende ophaler en houdt u een register bij voor de gewestelijke instanties. Deze 2 laatste maatregelen zijn trouwens verplicht voor werven die een voorafgaande toestemming van Leefmilieu Brussel nodig hebben.

Het afvalstoffenregister moet een kopie bevatten van alle bewijzen van de ophaling van gevaarlijk afval. Deze documenten dient u 5 jaar lang te bewaren.

4. Bestemming

Asbestafval wordt naar een erkende verwerkingseenheid gebracht. 

Gebonden asbestafval ondergaat geen behandeling voordat het wordt verwerkt, in tegenstelling tot ongebonden asbestafval dat wel vooraf moet worden behandeld. Het wordt doorgaans behandeld in een cementeringscentrum.

Veelgestelde vragen